Loading...
AZƏRBAYCANCA   РУССКИЙ
Loading...

Manat nə vaxta qədər ucuzlaşa bilər? – Qubad İbadoğlunun təhlili

İqtisadçı -alim Qubad İbadoğlu növbəti məqalə ilə çıxış edib. Moderator.az facebook sosial şəbəkəsi vasitəsi ilə yayımlanan həmin məqaləni təqdim edir.

Manatın devalvasiyası yenidən gündəmə gəlib,  artıq bir sıra  ekspertlər manatın  növbəti devalvasiyasının tarixi,  eləcə də dollara nəzərən məzənnəsi ilə əlaqəli rəqəmlər də səsləndirirlər.
Əslində Azərbaycan manatı ABŞ dollarına nisbətdə hər gün devalvasiyaya uğrayır,  yəni kiçik templərlə olsa da gündən-günə dəyərini itirir. Baxmayaraq ki,  Azərbaycan Mərkəzi Bankının  (AMB)  son məlumatlarına görə, manatın dollara nisbətən  hazırkı məzənnəsi  bu ilin yanvar ayının orta aylıq məzənnəsi ilə  müqayisədə 2,9 faiz ucuzlaşıb.
 Təbii ki,  son 6 ay ərzində iqtisadiyyatda baş verənlərə nəzərən manatın məzənnəsindəki 2,9 faizlik ucuzlaşmanı adekvat hesab etmək olmaz. Çünki,  ilk 7  ayının   makro iqtisadi  nəticələrinə görə,  ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə ÜDM-in  bütövlükdə 3 faiz, qeyri-neft bölməsinin ÜDM-i 5,4 faiz, əsas kapitala yönəldilmiş vəsaitlər 29,7 faiz , eləcə  də tikinti-quraşdırma işləri 31,7 faiz , kredit qoyuluşları 9,1 faiz azalıb,  istehlak məhsullarının və xidmətlərin qiymətləri 10,6 faiz, o cümlədən ərzaq məhsullarının qiymətləri 12,0 faiz bahalaşıb. Gömrük məlumatına görə, bu ilin ilk yarısında keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən ixrac əməliyyatları 13,9 faiz , o cümlədən  qeyri-neft ixracatı 27 faiz  aşağı düşüb, ticarət  dövriyyəsində  225,7 milyon dollarlıq mənfi saldo yaranıb, bütün bunlara rəğmən şübhəsiz ki,  həmin dövrdə  tədiyə balansının kəsiri də çoxalıb.
Bunlardan əlavə,   monetar-fiskal göstəricilər də pisləşib.Belə ki, dövriyyədə olan nağd pul kütləsinin pul bazasına nisbəti 75,6 faiz, cəmi depozit bazasının valyutalar üzrə strukturunda dollarla əmanətlər 80,2 faiz təşkil edib.  İndiyədək 9 bank  bağlanıb. Azərbaycan Əmanətlərin Sığortalanması Fondu (ADIF) tərəfindən  bağlanan  9 bank üzrə 218 milyon manatdan artıq kompensasiya ödənilib. Nəticədə də ADİF texniki defolt vəziyyətinə düşüb. Kommersiya banklarının xarici öhdəlikləri   6 milyard 625,8 milyon manata çatıb.
Bütün bunlarla yanaşı, 2016-cı ilin yanvar-iyul aylarında 2015-ci ilin eyni dövrünə nisbətən  dövlət büdcəsinin gəlirləri 25,3 faiz azalıb. Yəni bu ilin 7 ayında ötən il  dövlət büdcəsinə yönələn  vəsaitin hər 4 manata  1 manat   azalıb.   Bu ilin ilk yarısında Dövlət Neft Fondunun  (DNF)  büdcəsinə 4 milyard manata və ya 2,5 milyard dollara qədər  vəsait yığılıb. Nəticədə,  DNF-nin dollarla ifadə olunan 6 aylıq büdcəsi  ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 1,4 milyard dollar və 36,4 faiz azalıb.
Beləliklə də Valyuta bazarının əsas iştirakçısı  olan DNF-in hər həftə  keçirilən 2 hərrac üzrə 100 milyon dollar satması dollara artan tələbatın  müqabilində  yetərli deyildir. Deməli, valyuta bazarında bir tərəfdən azalan təklif, digər tərəfdən  isə artan tələb problem mövcuddur.
AMB-nin iyun ayına olan son  məlumatına   görə,  həmin ayda yalnız  nağd xarici valyuta ilə mübadilə əməliyyatları üzrə satışın həcmi  dollarla  321 milyon 916 min,  avro ilə 59  milyon 158 min avro,  ingilis funt sterlinqi  ilə 3 milyon 97 min dollar  təşkil edib.  Cari ilin iyun ayında may ayı ilə müqayisədə hər 3 sərbəst dönərli valyuta üzrə satışın həcmi orta hesabla 2 dəfəyədək artıb.   Bu göstəricilər  nağd xarici valyuta ilə mübadilə əməliyyatları ilə olan vəziyyəti   xarakterizə edir.  Çox güman ki, iyul və avqust aylarında bu  tendensiya davamlı olub. Eyni zamanda nəzərə alaq ki, dollara və digər valyutalara tələbatı həm də nağdsız xarici valyuta ilə mübadilə əməliyyatları yaradır.
Göründüyü kimi valyuta bazarında gərginlik artıb. Bunu şərtləndirən amillər sırasına  bankların sürətlə  bağlanmasından sonra bu sistemə olan etibarın,  hər gün dəyərini itirdiyinə görə manata olan inamın azalması,  eləcə də son vaxtlar sabit artım nümayiş etdirən  kənd  təsərrüfatında məsrəfləri  manatla olan təsərrüfat adamlarının əldə etdiləri  qazanclarını  dollara dəyişdirməsi,  yeni tədris ilinin  başlaması ilə əlaqədar olaraq xaricdə təhsil haqqlarının ödənilməsi, yay məzuniyyətləri zamanı xaricə gedənlərin sayının atması,  ən başlıcası isə kommersiya banklarının valyuta  ilə əməliyyatları üzrə manipulyasiyaları,  son dövrlər  ölkədən kapitalın  çıxarılmasının  sürətlənməsi ilə izah etmək olar. Bu şərtlərlə manatın məzənnəsinin  yaxın zamanlarda  sabitləşəcəyini  gözləməyə dəyməz.
Odur ki,  AMB-nin  3 seçimi vardır:
1) hazırkı ssenari üzrə manatın məzənnəsini kiçik, lakin artan templərlə,
2) fasiləli kəskin devalvasiya,
3)  manatı çevik və üzən məzənnə siyasəti ilə  azad bazarın öhdəsinə buraxmaq.
Bu üç yolun hamısı  manatın dəyərini itirməsinə aparır.  Hər 3 yolun sonu manatın gerçək məzənnəsinin formalaşmasında bitir.  Birinci yol uzun, ikinci yol orta, üçüncü yol isə qısadır.  Seçim hüququ da AMB-dədir, qərar qəbul etmə səlahiyyəti isə  yenicə yaradılmış Maliyyə Sabitliyi Şurasındadır.

24saat.org
Loading...

Deputat etiraf edir: ”Builki büdcədən 10 milyard vəsait talan olunub’

Sonrakı Yazı »

Azərbaycan qazı Balkan ölkələrinə çatdırılacaq

%d bloqqer bunu bəyənir: